ادرار کف‌دار کی مهم است؟
کف ادرار گاهی بی‌اهمیت است، ولی اگر مداوم باشد یا با ورم همراه شود، ممکن است پروتئین از کلیه نشت کند. تکلیف را فقط آزمایش ادرار روشن می‌کند. این مقاله می‌گوید چه وقت باید آزمایش داد، چه آزمایشی لازم است و چه نشانه‌هایی را نباید از قلم انداخت.
بعضی بیماران وقتی ادرارشان کف می‌کند می‌ترسند که کلیه‌شان مشکل دارد. بعضی دیگر از یک ماه قبل متوجه شده‌اند و به آن اهمیت نداده‌اند. هر دو واکنش قابل‌فهم است. حقیقت این است که کف ادرار می‌تواند هیچ معنایی نداشته باشد، ولی گاهی نشانهٔ پروتئین در ادرار است و راهش یک آزمایش ساده است.
کف از کجا می‌آید؟
NKF و NIDDK می‌گویند پروتئین زیاد در ادرار می‌تواند حباب یا کف ایجاد کند. NKF می‌گوید کف مکرر ممکن است نشانهٔ پروتئین در ادرار باشد و در این حالت دربارهٔ آزمایش ACR از پزشک بپرسید. ولی کف علت‌های دیگری هم می‌تواند داشته باشد، و فقط با نگاه کردن به ادرار نمی‌شود فهمید که پروتئین هست یا نه. پس کف نشانه‌ای است که باید با آزمایش تأیید یا رد شود، نه تشخیص.
آنچه کلیه با پروتئین می‌کند
کلیهٔ سالم آلبومین را در خون نگه می‌دارد. NKF می‌نویسد وقتی فیلترهای کلیه (گلومرول‌ها) آسیب ببینند، آلبومین به ادرار می‌رود. آلبومینوری خودش بیماری نیست، نشانهٔ آسیب کلیه است و حتی وقتی eGFR هنوز بالای ۶۰ است ممکن است دیده شود.
علت‌های موقتی پروتئین ادرار از نظر NKF: کم‌آبی، ورزش شدید، تب یا عفونت و حملهٔ نارسایی قلب. علت‌های مزمن: دیابت، فشار خون بالا، بیماری قلبی و بیماری‌های فیلترهای کلیه مثل نفروپاتی IgA، لوپوس و FSGS. برای همین پزشک آزمایش را تکرار می‌کند.
کی باید آزمایش داد؟
نیازی به وحشت نیست، ولی در این موقعیت‌ها آزمایش را به تعویق نیندازید:
- کف ادرار مکرر است یا با گذر هفته‌ها بیشتر می‌شود.
- ورم تازه دارید: پف دور چشم صبح‌ها، یا ورم پا و مچ (NKF و NIDDK). NKF می‌گوید ورم می‌تواند از قلب یا کبد هم باشد، ولی باید بررسی شود.
- فشار خون بالا، دیابت، بیماری قلبی یا سابقهٔ خانوادگی بیماری کلیه دارید.
- ادرارتان صورتی، قرمز یا قهوه‌ای شده است. NKF می‌گوید خون در ادرار را فوراً به پزشک بگویید.
- افزایش وزن ناگهانی یا فشار تازه بالا رفته.
چه آزمایشی؟
NIDDK آزمایش ادرار را برای پروتئین و گلبول قرمز نام می‌برد و NKF نسبت آلبومین به کراتینین ادرار (ACR) را آزمایش اصلی می‌داند. NKF دسته‌بندی را می‌دهد (mg/g):
- کمتر از ۳۰: طبیعی.
- ۳۰ تا ۲۹۹: افزایش متوسط.
- ۳۰۰ یا بیشتر: افزایش شدید.
عدد ۳۰ یا بیشتر معمولاً باید در سه تا شش ماه تکرار شود تا معلوم شود پایدار است (NKF). آزمایش خون برای کراتینین و eGFR هم کنار آن گرفته می‌شود. NIDDK می‌گوید اگر آلبومین دیده شود، آزمایش یک یا دو بار تکرار می‌شود. در بعضی موارد سونوگرافی یا بیوپسی هم برای پیدا کردن علت لازم است.
آزمایش ادرار را همان‌طور که مرکز آزمایش می‌گوید بدهید. اگر چیزی را به یاد ندارید، بپرسید.
اگر پروتئین ادرار دیده شد
NKF می‌نویسد هدف درمان کم کردن خطر عوارض، از نارسایی کلیه تا بیماری قلبی است و شروع آن کنترل فشار و قند است. بعضی داروهای فشار (با پسوند «پریل» یا «سارتان») معمولاً انتخاب اول‌اند، و بعضی داروهای دیگر هم می‌توانند به کار بیایند. این انتخاب به وضع شما بستگی دارد و با پزشک است. NKF می‌گوید این دو گروه را نباید با هم مصرف کرد، پس دارویی را بدون نظر پزشک اضافه نکنید. اگر هر دو در نسخهٔ شماست، قطع نکنید و از پزشک بپرسید.
اگر علت بیماری فیلترها باشد، NIDDK می‌گوید بررسی باید ادامه پیدا کند و درمان بر اساس علت تعیین می‌شود. در سندرم نفروتیک NKF می‌گوید نمک را کم کنید و رژیم پرپروتئین نگیرید.
چه نکنید؟
- از رنگ یا میزان کف ادرار تشخیص نگذارید.
- دمنوش یا مکمل «پاک‌کنندهٔ کلیه» شروع نکنید.
- داروی فشار را خودتان قطع نکنید.
- ورم را به حساب «خستگی» یا «نمک زیاد» نگذارید، اگر تازه است.
چه وقت فوری است؟
کف ادرار با ادرار خیلی کم، ورم ناگهانی، تنگی نفس، درد پهلو با تب و لرز، یا خون زیاد در ادرار فوری است. در ایران با ۱۱۵ تماس بگیرید. فهرست کامل را در راهنمای «کی فوری تماس بگیرم؟» ببینید.