کراتینین بالا یعنی نارسایی کلیه؟
کراتینین بالا همیشه به معنی نارسایی کلیه نیست. غذا، عضله، ورزش و بعضی داروها هم آن را تغییر می‌دهند، و پزشک آن را همراه سن، جنس و آزمایش ادرار می‌خواند. این مقاله می‌گوید کراتینین چیست، چرا یک عدد کافی نیست و بعد از دیدن عدد بالا چه باید کرد.
«کراتینینم بالاست. یعنی کلیه‌ام خراب شده؟» این پرسش را بیشتر بیماران همان لحظه‌ای می‌پرسند که برگهٔ آزمایش را می‌بینند. جواب کوتاه این است: کراتینین بالا باید جدی گرفته شود و پیگیری شود، ولی به‌تنهایی تشخیص نارسایی کلیه نیست.
کراتینین چیست؟
NKF کراتینین را ماده‌ای زائد می‌داند که از تجزیهٔ طبیعی عضله می‌آید و کلیه‌ها آن را از خون جدا می‌کنند. هر کس مقداری کراتینین دارد. وقتی کلیه‌ها ضعیف‌تر کار کنند، کراتینین در خون جمع می‌شود و عدد بالا می‌رود. برای همین پزشک‌ها از آن برای پیگیری کلیه استفاده می‌کنند.
چرا یک عدد کافی نیست؟
عدد «طبیعی» برای همه یکی نیست. NKF می‌نویسد مرز طبیعی با سن، جنس، اندازهٔ بدن و عوامل دیگر فرق می‌کند، پس دامنهٔ مرجع را همیشه در برگهٔ همان آزمایشگاه نگاه کنید.
چیزهایی که کراتینین را بالا می‌برند، بی‌آنکه کلیه آسیب دیده باشد (NKF):
- خوردن مقدار زیاد گوشت پخته. گاهی از شما می‌خواهند شب پیش از آزمایش گوشت نخورید.
- مکمل کراتین.
- ورزش سنگین تازه.
- حجم زیاد عضله.
- بعضی داروها، از جمله سایمتیدین، تری‌متوپریم، فنوفیبرات، ریتوناویر و دولوتگراویر. اگر یکی از این‌ها را می‌خورید، خودتان قطعش نکنید و به پزشک بگویید.
چیزهایی که آن را پایین می‌آورند: رژیم گیاهی، حجم کم عضله، بارداری، قطع عضو یا بیماری‌های عضلانی، و بیماری شدید کبد (NKF). یعنی ممکن است کراتینین «طبیعی» باشد و باز هم مشکل کلیه وجود داشته باشد. NKF صریحاً می‌گوید نتیجهٔ «طبیعی» می‌تواند با بیماری کلیه همراه باشد و نتیجهٔ «بالا» همیشه بیماری کلیه یا بیماری جدی نیست.
از کراتینین تا eGFR
پزشک کراتینین را با سن و جنس به eGFR تبدیل می‌کند، که NKF آن را معیار بهتری برای کارکرد کلیه می‌داند. گاهی از آزمایش دیگری به نام سیستاتین C هم استفاده می‌شود، و NKF می‌گوید eGFRی که از هر دو ساخته شود دقیق‌تر است. اگر eGFR پایین باشد، NKF این پرسش‌ها را پیشنهاد می‌کند:
- آیا آزمایش ادرار (آلبومین) هم لازم است؟
- آیا کم‌آبی، بیماری یا عفونت ممکن است عدد را موقتاً عوض کرده باشد؟
- آیا داروهایم نیاز به بازبینی دارند؟
- آیا باید نفرولوژیست ببینم؟
جدول مرحله‌ها و معنای عددها را در راهنمای «آزمایش‌های کلیه» ببینید.
بیماری کلیه چه وقت اسم می‌گیرد؟
NKF می‌گوید بیماری مزمن کلیه یعنی آسیب یا کاهش کارکردی که سه ماه یا بیشتر ادامه داشته باشد. NKF برای eGFR پایین هم پیشنهاد می‌کند حدود سه ماه بعد تکرار شود. پس یک آزمایش بد، حتی اگر ناراحت‌کننده باشد، هنوز تشخیص نیست. ولی این به معنای صبر کردن نیست: جواب را زود به پزشک نشان دهید، و اگر عدد نسبت به قبل ناگهان خیلی بالا رفته، همان روز تماس بگیرید. پزشک نگاه به روند را از یک عدد مفیدتر می‌داند.
اگر بعد از چند آزمایش هم عدد بد ماند، پزشک علت را می‌جوید: فشار خون، دیابت، پروتئین ادرار، سنگ یا گرفتگی مسیر ادرار، داروها و بیماری‌های فیلترهای کلیه (NHS).
اگر کراتینینتان بالا آمده، چه کنید؟
- نترسید، ولی رهایش هم نکنید. نتیجه را به پزشک نشان دهید. NHS می‌گوید بیماری مزمن کلیه با آزمایش خون و ادرار تشخیص داده می‌شود، و NIDDK دو آزمایش eGFR و آلبومین ادرار را ملاک می‌داند.
- جواب‌های قبلی را پیدا کنید. روند در طول زمان خیلی گویاتر از یک عدد است.
- فهرست دارو و مکمل را کامل بنویسید. حتی مکمل ورزشی و گیاهی.
- پیش از آزمایش دوم، خودسرانه کاری نکنید. رژیم شدید نگیرید، مکمل «پاک‌کنندهٔ کلیه» نخورید و دارویتان را قطع نکنید.
- مسکن ضدالتهاب نخورید، مگر پزشک بگوید (راهنمای «داروها، مسکن‌ها، گیاهان و ماده حاجب» را ببینید).
- اگر ادرار خیلی کم شده، ورم یا تنگی نفس ناگهانی دارید، یا استفراغ و اسهال شدید دارید، منتظر نوبت نمانید و راهنمای «کی فوری تماس بگیرم؟» را ببینید.
جمع‌بندی
کراتینین بالا یعنی باید دقیق‌تر نگاه کرد. این عدد به‌تنهایی تشخیص نارسایی کلیه نیست و تصمیم دربارهٔ دیالیز هم با یک عدد گرفته نمی‌شود. جواب را آزمایش‌های تکراری، eGFR، آزمایش ادرار و ارزیابی پزشک می‌دهد. تفسیر عدد شما فقط با پزشک است.