مسکن‌ها و کلیه
مسکن‌های ضدالتهاب مثل ایبوپروفن و ناپروکسن جریان خون کلیه را کم می‌کنند و برای کسی که بیماری کلیه دارد خطر دارند. این مقاله می‌گوید کدام مسکن‌ها نیاز به احتیاط دارند، چرا پرسیدن از پزشک یا داروساز لازم است و در درد چه گزینه‌هایی را با پزشک مطرح کنید.
مسکن یکی از رایج‌ترین داروهایی است که مردم بدون نسخه می‌خرند. برای کسی که کلیه‌اش سالم است معمولاً مشکلی ندارد، ولی برای بیمار کلیوی همیشه این‌طور نیست. پیام این مقاله ساده است: پیش از مصرف بپرسید و از خودتان چیزی را قطع یا عوض نکنید.
ضدالتهاب‌ها چرا خطر دارند؟
NKF می‌نویسد داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAID) جریان خون کلیه را کم می‌کنند. این می‌تواند باعث آسیب ناگهانی کلیه شود یا بیماری مزمن را بدتر کند، به‌خصوص با مصرف زیاد یا طولانی. NHS هم آسیب کلیه را از عوارض جدی ایبوپروفن می‌داند و نشانه‌هایش را تنگی نفس، خون در ادرار و ورم مچ، پا یا دست ذکر می‌کند.
NIDDK ایبوپروفن و ناپروکسن را برای کسانی که بیماری کلیه، دیابت یا فشار خون بالا دارند آسیب‌زا می‌داند.
کدام داروها در این گروه‌اند؟
NKF این‌ها را NSAID می‌شمارد:
- بدون نسخه: ایبوپروفن (مثل ادویل و موترین)، ناپروکسن (مثل آلیو) و آسپرین با مقدار بالا. ژل دیکلوفناک را NKF استثنای کم‌خطرتر می‌داند.
- نسخه‌ای: سلکوکسیب، دیکلوفناک به هر شکلی که وارد بدن شود (قرص، کپسول، شیاف یا آمپول)، ایندومتاسین، کتورولاک، ملوکسیکام و دوزهای بالاتر ایبوپروفن و ناپروکسن.
NKF هشدار می‌دهد برچسب را بخوانید، چون واژهٔ NSAID روی بعضی ترکیبات سرماخوردگی هم هست. نام‌های تجاری ایرانی را با داروساز چک کنید.
چه کسانی بیشتر در خطرند؟
NKF می‌گوید خطر در این افراد بیشتر است:
- بیماری مزمن کلیه، به‌ویژه eGFR زیر ۶۰.
- بیماری کبد، قلب، نارسایی قلب یا فشار خون بالا.
- کسانی که داروهای فشار از گروه «پریل» یا «سارتان» یا ادرارآور می‌خورند.
- مصرف زیاد یا طولانی.
NHS می‌گوید ایبوپروفن ممکن است با ضدانعقادها، کورتون، ضدافسردگی‌ها و داروهای فشار خوب سازگار نباشد، پس احتیاط فقط مربوط به کلیه نیست.
آسیب ناگهانی کلیه
NHS مصرف بلندمدت بعضی داروها، از جمله ضدالتهاب‌ها، مهارکننده‌های ACE و ادرارآورها، و نیز کم‌آبی را از علت‌های آسیب ناگهانی کلیه می‌داند، و می‌گوید پیش از شروع هر دارو یا مکمل تازه با پزشک صحبت کنید. این به معنای قطع این داروها نیست: همین داروهای فشار برای بسیاری از بیماران کلیوی لازم‌اند. خودتان قطعشان نکنید و از پزشک بپرسید در روزهای کم‌آبی، استفراغ یا اسهال با آن‌ها چه کنید. در صفحهٔ عفونت کلیه هم NHS می‌گوید ایبوپروفن را مگر پزشک بگوید مصرف نکنید.
استامینوفن (پاراستامول)
NKF آن را معمولاً در مقدار مناسب برای کلیه بی‌خطر می‌داند، ولی تأکید می‌کند پیش از مصرف با پزشک صحبت کنید و مراقب فراورده‌های ترکیبی باشید که ممکن است ناخواسته مصرف را بالا ببرند. NKF یادآوری می‌کند بیماری کبد می‌تواند مانع باشد. مقدار مناسب را پزشک یا داروساز می‌گوید.
مسکن‌های دیگر
- آسپرین کم‌مقدار ممکن است برای قلب تجویز شود. NKF می‌گوید مقدارهای بالاتر مثل NSAID عمل می‌کند. اگر آسپرین قلب می‌خورید، آن را قطع نکنید و از پزشک بپرسید.
- ژل‌ها و پمادهای موضعی مثل کاپسایسین، منتول و لیدوکایین مشکل کلیوی ندارند، ولی استفادهٔ بیش از حد سطح خونی دارو را بالا می‌برد (NKF).
- اپیوئیدها (مثل ترامادول، کدئین، مورفین) مستقیم به کلیه آسیب نمی‌زنند، ولی مواد حاصل از تجزیهٔ آن‌ها را کلیه دفع می‌کند و ممکن است دوز باید با eGFR متناسب شود (NKF). فقط با نسخه و زیر نظر پزشک.
- کورتون ممکن است آب را نگه دارد و فشار و قند را بالا ببرد. تزریق مفصلی معمولاً عوارض کمتری از دوره‌های خوراکی پرمصرف دارد (NKF).
وقتی درد دارید، چه کار کنید؟
درد را رها نکنید. NKF می‌گوید درمان‌نشدن درد هم خطر دارد. این کارها را بکنید:
- به پزشک یا داروساز بگویید که بیماری کلیه دارید و فهرست دارو و eGFR را نشان بدهید.
- کمترین مقدار مؤثر را برای کوتاه‌ترین مدت به کار ببرید، اگر پزشک مسکنی را تأیید کرد.
- الکل را کنار بگذارید.
- از گزینه‌های غیردارویی بپرسید: فیزیوتراپی، کشش، یوگا، ماساژ، طب سوزنی یا تای‌چی (NKF).
- اگر مجبورید مدت طولانی مسکن بخورید، eGFR باید منظم کنترل شود.
NIDDK هم توصیه می‌کند اگر برای درد مزمن به NSAID تکیه کرده‌اید، دربارهٔ جایگزین‌ها بپرسید.
چه نکنید؟
- مسکن ضدالتهاب را بدون پرسیدن شروع نکنید.
- داروی فشار یا دیابت را به خاطر درد یا هر دلیل دیگر خودسرانه قطع نکنید.
- چند مسکن ضدالتهاب را با هم نخورید.
- مکمل یا دمنوش را بی‌پرسش مصرف نکنید (NKF).
نشانهٔ هشدار
اگر بعد از مصرف ضدالتهاب ادرارتان کم شد، ورم کردید، تنگی نفس یا خون در ادرار پیدا کردید، یا استفراغ خونی یا مدفوع سیاه و قیرمانند دارید (نشانهٔ خونریزی معده طبق NHS)، پزشک را فوری ببینید. در ایران با ۱۱۵ تماس بگیرید. فهرست کامل را در راهنمای «کی فوری تماس بگیرم؟» ببینید.