کلیه در دیابت و فشار خون

دیابت، فشار خون و کلیه چه ربطی دارند؟

NIDDK می‌نویسد بیماری کلیهٔ دیابتی شایع‌ترین علت بیماری کلیه است و حدود یک‌سوم بزرگسالان دیابتی به آن دچار می‌شوند. قند بالا و فشار خون بالا به رگ‌های کلیه آسیب می‌زنند و این آسیب معمولاً در طول سال‌ها جمع می‌شود. فشار بالا دومین علت اصلی نارسایی کلیه بعد از دیابت است (NIDDK) و دایره‌ای دوطرفه است: فشار بالا کلیه را آسیب می‌زند و کلیهٔ آسیب‌دیده فشار را بالاتر می‌برد. NHS هم فشار خون، دیابت و چربی خون بالا را از علت‌های بیماری مزمن کلیه می‌داند.

عواملی که خطر را بیشتر می‌کنند (NIDDK): مدت طولانی دیابت، قند یا فشار کنترل‌نشده، سیگار، نمک زیاد، کم‌تحرکی، اضافه‌وزن، بیماری قلبی و سابقهٔ خانوادگی نارسایی کلیه.

نشانه‌ها

بیشتر مردم نشانه‌ای ندارند. فشار خون بالا هم معمولاً بی‌صداست و NHS می‌گوید فقط اندازه‌گیری فشار نشان می‌دهد. وقتی کلیه آسیب جدی ببیند، ممکن است ورم پا و مچ، خستگی، تهوع و تغییر ادرار پیدا شود (NIDDK). یعنی نبودن نشانه دلیل کافی برای نگرفتن آزمایش نیست.

چه کسی باید دیده شود؟

• هر بزرگسال دیابتی. NIDDK آزمایش سالانهٔ کلیه را توصیه می‌کند.
• کسی که فشار خون بالا دارد، به‌خصوص اگر پروتئین ادرار یا کراتینین بالا هم گفته شده است.
• کسی که با چند دارو هم فشارش به هدف تعیین‌شده نمی‌رسد.
• کسی که سابقهٔ خانوادگی نارسایی کلیه دارد.
• بیماری که ورم تازه یا تغییر در ادرار دارد.

چگونه بررسی می‌شود؟

NIDDK دو آزمایش را نام می‌برد: آزمایش ادرار برای آلبومین (نسبت آلبومین به کراتینین، ACR) و آزمایش خون برای eGFR. NKF می‌گوید ACR کمتر از ۳۰ mg/g طبیعی است و عدد ۳۰ یا بیشتر که تکرار شود آلبومینوری است. اگر آلبومین دیده شود، آزمایش یک یا دو بار دیگر تکرار می‌شود تا قطعی شود (NIDDK).

برای پیگیری، فشار را در مطب و در خانه می‌سنجند. NHS می‌نویسد اگر عدد مطب بالا باشد، ممکن است اندازه‌گیری چندروزهٔ خانگی یا دستگاه ۲۴ ساعته بخواهند. NIDDK برای دیابتی‌ها بررسی قند خون و A1C را هم جزو پیگیری می‌داند.

فشار خون مقاوم به درمان چیست؟

مقالهٔ مروری که در Clin J Am Soc Nephrol منتشر شده تعریف می‌کند: فشاری که هم در مطب و هم خارج از مطب با وجود دست‌کم سه دارو، که یکی ادرارآور است و با دوز مناسب مصرف می‌شود، از هدف بالاتر بماند. پیش از اینکه فشار «مقاوم» حساب شود، پزشک چند چیز را بررسی می‌کند: روش درست اندازه‌گیری، رعایت دارو و رژیم و مصرف موادی که فشار را بالا می‌برند. اگر شک قوی به علت دیگری باشد، علت‌های ثانویه فشار خون هم بررسی می‌شود. نویسندگان می‌گویند نفرولوژیست‌ها فشار مقاوم را در بیماران کلیوی زیاد می‌بینند و چون بیماران کلیوی در گذشته از کارآزمایی‌های فشار خون کنار گذاشته می‌شدند، شواهد دربارهٔ بهترین درمان در آن‌ها محدودتر است.

اگر فشارتان بالا می‌ماند، دارو را خودتان زیاد یا قطع نکنید. دفترچهٔ فشار و فهرست کامل داروها را برای پزشک ببرید.

درمان در کل چگونه است؟

NIDDK می‌گوید پایین آوردن فشار خون راه اصلی کند کردن آسیب کلیه است و درمان ترکیبی از دارو و تغییر شیوهٔ زندگی است.

• دارو. دو گروه دارو (با پسوندهای «پریل» و «سارتان») روند بیماری را در بیمار دیابتی کند می‌کنند. بسیاری از بیماران به دو یا چند داروی فشار نیاز دارند و گاهی ادرارآور هم لازم است. با افت کارکرد کلیه ممکن است نوع یا برنامهٔ دارو عوض شود. NIDDK و NKF از داروهای دیگری هم نام می‌برند که برای بعضی بیماران کلیوی به کار می‌روند. انتخاب با پزشک است.
• کنترل قند. هدف قند و A1C را پزشک برای هر فرد تعیین می‌کند.
• تغذیه. رژیم کم‌نمک، با نظر کارشناس تغذیه. رژیم‌هایی مثل DASH میوه و سبزی زیادی دارند و شاید با محدودیت پتاسیم شما نخوانند، پس خودتان شروعش نکنید.
• سبک زندگی. فعالیت بدنی منظم، رسیدن به وزن مناسب، ترک سیگار، کنترل استرس و خواب کافی (NIDDK).

چه کارهایی از دست شما برمی‌آید؟

• فشار را درست در خانه اندازه بگیرید: بعد از دست‌کم پنج دقیقه نشستن، با پشت تکیه‌داده و پاهای روی زمین، با کاف روی پوست بازو و دست‌کم دو بار با فاصلهٔ یکی دو دقیقه، و عددها را بنویسید (CDC). برای توضیح بیشتر راهنمای «فشار خون در خانه» را ببینید.
• داروها را طبق تجویز بخورید. هیچ داروی فشار یا دیابت را خودسرانه قطع نکنید و عوض نکنید.
• از یک داروخانه خرید کنید و فهرست داروها را همراه داشته باشید (NIDDK).
• مسکن ضدالتهاب را بدون پرسیدن مصرف نکنید. NIDDK می‌گوید برای بیماران کلیوی، دیابتی و پرفشار آسیب‌زا هستند.
• مکمل و دمنوش را با پزشک مطرح کنید.
• نمک را کم کنید، فعال باشید و سیگار را کنار بگذارید.
• در هر ویزیت بپرسید eGFR و ACR شما نسبت به قبل چطور است (NIDDK).

چه زمانی فوری کمک بگیرید؟

• فشار خیلی بالا همراه سردرد شدید ناگهانی، تغییر ناگهانی دید، تنگی نفس، درد قفسهٔ سینه یا شکم و پشت، ضعف یا بی‌حسی یک طرف بدن یا اشکال در حرف زدن. NHLBI می‌گوید در این حالت منتظر پایین آمدن خودبه‌خودی فشار نمانید و با اورژانس تماس بگیرید.
• ادرار خیلی کم یا قطع شده، یا ورم و تنگی نفس ناگهانی.
• ضعف شدید یا تپش قلب ناگهانی.
• استفراغ و اسهال شدید که مایعات و داروها را نمی‌توانید نگه دارید.

در ایران با ۱۱۵ تماس بگیرید. فهرست کامل را در راهنمای «کی فوری تماس بگیرم؟» ببینید.